Datamisser #1: Meten met twee maten door ECB

En deze keer letterlijk.

“Meten met twee maten” gebruiken we als verwijt. Iemand die oneerlijk weegt. Voor de één strenger dan voor de ander.

Maar soms is het geen beeldspraak. Soms staan er gewoon twee maten in je grafiek.

Kijk met me mee

Dit is een grafiek van de ECB, over het aandeel van de euro en de dollar in de wereldwijde valutareserves. Scan ‘m even, zoals je op een drukke dag een grafiek scant. Wat zie je?

De euro klimt, de dollar zakt, en aan het eind kruist de euro de dollar zelfs. Europa wint terrein.

Mooi verhaal. Alleen klopt het niet.

Want het zijn twee assen. De euro en de overige munten staan op de linkeras (7 tot 27 procent). De dollar op een eigen rechteras, die pas bij 56 begint. Daardoor worden lijnen die je niet kunt vergelijken tóch in hetzelfde grafiekgebied getekend. En lijkt de euro de dollar in te halen.

In werkelijkheid is de dollar nog altijd zo’n 57 procent. Bijna drie keer de euro. Hij wint nog steeds, met afstand.

De grafiek klopt technisch wel, maar het verhaal klopt niet

Geen enkel cijfer is verzonnen. De schalen staan er netjes bij: “left-hand scale”, “right-hand scale”. De grafiek is technisch correct.
En toch klopt het beeld niet. Ik maakte een remake voor je op basis van dezelfde dataset, maar met één y-as.

Dit is wat je dan ziet.

Het verhaal kantelt. Drie dingen springen eruit:

• De dollar is nog altijd bijna drie keer zo groot als de euro.
• De euro staat al 25 jaar vlak, rond de 20 procent.
• De échte beweging zit onderin: de overige munten kruipen langzaam omhoog, richting de euro.

Zelfde cijfers. Eén maat. Compleet ander verhaal.

Een neutrale as bestaat niet

En dat is het ongemakkelijke: een neutrale as bestaat niet. Waar je ‘m laat beginnen, of je er één of twee gebruikt, hoe hoog je ‘m maakt, het zijn allemaal keuzes. Ook de twee assen uit de ECB-grafiek zijn bewust zo gekozen. Die worden door Excel niet default zo neergezet, echt niet. 😉 Michela Tjan schreef het mooi voor de Open Visualization Academy: je hoeft geen enkel getal aan te raken om je grafiek een ander verhaal te laten vertellen. De as is geen bijzaak. Hij vertelt mee.

Hier zit ook precies mijn punt. Een grafiek wordt niet gelezen. Hij wordt gescand. En een scannend oog trekt hier al snel de verkeerde conclusie. Als maker ben je daarom niet alleen verantwoordelijk voor of je cijfers kloppen. Je bent ook verantwoordelijk voor de conclusie die je lezer eruit haalt. Technisch correct is niet hetzelfde als eerlijk. Dus voor je je volgende grafiek deelt of er eentje van een ander leest: kijk niet naar de lijnen. Kijk naar de assen. Daar zit het verhaal. En soms de misser.

Nieuwe rubriek: datamissers!

Dit is de eerste in de nieuwe serie datamissers op deze blog. Grafieken die technisch kloppen, maar toch een misleidend verhaal vertellen. Datavis, maar net mis zeg maar.

Deze is mooi gezien door Madelon Vos in haar video van 14 juni 2026 (timestamp 19:18), waar ze na een X-bericht van Lex Hoogduin deze ECB-grafiek voorziet van haar scherpe blik en ook een remake laat zien. De remake hierboven maakte ik zelf, met de openbare cijfers van het IMF (COFER).

Heb jij een kandidaat voor mijn volgende datamisser-blog? Stuur ‘m me gerust.