Drie stappen naar breinvriendelijke grafieken

Einde van de middag. Een lange dag vol sessies. En dan mag ik als laatste.

Op de Analyse- en Onderzoeksdag van het RIEC-LIEC netwerk gaf ik mijn workshop Breinvriendelijk data presenteren. Vijftien analisten uit het veiligheidsdomein in de zaal. Mensen die de hele dag al informatie hadden opgenomen. En nu vroeg ik ze ook nog om stiften te pakken en zelf te gaan tekenen.

Maar misschien was dat tekenen juist wel mijn redding. 😉

Het probleem is zelden de data

Analisten zijn goed in hun vak. De data klopt, de analyse is degelijk, de conclusies zijn onderbouwd. Maar dan komt het moment dat je het moet presenteren. En dan zie je het gebeuren: een slide met een grafiek waar alles op staat. Alle lijnen, alle labels, alle kleuren. Veel uitleg nodig. Of erger: stilte.

Als je data klopt maar je boodschap niet landt, is het geen data-probleem. Het is een perceptieprobleem. Het brein van je publiek moet te hard werken om te begrijpen wat je bedoelt.

Hoe je brein naar een grafiek kijkt

We lezen geen grafieken. We zien ze. In de eerste twee seconden vormt je brein al een interpretatie, nog vóór je bewust nadenkt. Lengte, kleur, positie, grootte — je brein pikt dat allemaal automatisch op.
Dat betekent dat je met je visualisatie altijd stuurt. De vraag is alleen: stuur je bewust of onbewust?

De flamingo-methode: drie stappen

In de workshop deel ik mijn driestappenplan.

Voor je daarmee kunt starten is er één belangrijke vraag: wat filter ik uit mijn data dat mijn organisatie kleur geeft? Ofwel: wat is mijn belangrijkste boodschap?

Daarna ga je aan de slag met je visualisatie.

Stap 1: Haal ruis weg

Rasterlijnen, overbodige labels, decoratieve elementen — alles wat niet direct bijdraagt aan begrip, kan weg. Het is verbazingwekkend hoeveel grafieken vol staan met dingen die alleen maar afleiden. Minder is hier echt meer.

Stap 2: Pas visuele logica toe

Je brein zoekt automatisch samenhang. Dat is precies waar de Gestalt-wetten over gaan: nabijheid, overeenkomst, verbondenheid. Wat dicht bij elkaar staat, hoort samen. Wat op elkaar lijkt, is hetzelfde. Gebruik dat in je voordeel. Zorg dat je grafiek werkt zoals je brein werkt.

Stap 3: Focus de aandacht

Hier zit de meeste winst. Gebruik tekst, kleur en grootte om de aandacht te sturen naar waar het om gaat. Niet alles tegelijk highlighten, maar bewust kiezen. Zonder contrast geen focus.

De activerende grafiektitel

Wat de deelnemers het meest bijbleef? De activerende grafiektitel. En terecht, want dit is zo’n kleine ingreep met een groot effect.

Vergelijk:
“Aantal overlastmeldingen in de periode 2019-2023 in Emmen”
“Overlastmeldingen pieken in de zomermaanden en laten in de afgelopen 5 jaar een stijging zien”

De eerste beschrijft wat je ziet. De tweede vertelt wat het betekent. Met een activerende titel hoeft je lezer niet meer zelf op zoek naar de conclusie. Je neemt ze mee. En dat is precies het verschil tussen informeren en activeren.

Tekenen met analisten

Ja, ik liet ze tekenen tijdens de workshop. Want zodra je een stift pakt, gebeurt er iets. Je creativiteit gaat aan. Je gaat bewuster nadenken over wat je wilt laten zien. Wat moet erop? Wat kan eraf? Waar valt het oog op?
Het tekenen dwingt je om keuzes te maken. En dat is de kern van breinvriendelijk presenteren: kiezen wat je laat zien, zodat je publiek niet hoeft te zoeken.

Een 8 aan het einde van de middag

De workshop kreeg gemiddeld een 8. Daar ben ik best trots op, zeker op dat tijdstip. Maar het cijfer dat er echt toe doet, is het aantal grafieken dat er vanaf nu anders uitziet.
Want je stuurt altijd interpretatie met je visualisatie. Kleine keuzes hebben een groot effect. En het begint met drie stappen en één belangrijke vraag: wat wil je dat je publiek onthoudt?

Zelf aan de slag?

Ik geef de workshop Breinvriendelijk data presenteren incompany en op maat. Van een uur (is wel krap ;)) tot een halve dag, speciaal voor analisten. Neem contact op om de mogelijkheden te bespreken.